شيرازي هاي آفريقا و نوروزي تابستاني
اين روزها يك گروه از تلويزيون فارسي بي بي سي براي شركت در مراسمي كه در گذشته بيشتر نيروزي (نوروز به لهجه زنگباري) خوانده مي شد ولي در چند دهه گذشته به زبان سواحلي "مواكا كوگوا" (جشن آب) يا "سيكا يا مواكا" (جشن سال نو) ناميده و در تابستان برگزار مي شود به زنگبار سفر كرده تا با شركت دراين مراسم فيلم مستندي در باره اين قوم كه خود را ايراني الاصل مي دانند ولي امروز ظاهري آفريقايي دارند تهيه كند.
تيم بي بي سي فارسي با استقبال شيرازيان مواجه شده است. بنا به اطلاعات مورخان اقامت مردمي به نام شيرازي در ساحل شرقي آفريقا به نزديك هزار سال قبل بر مي گردد، زماني كه علي بن حسن شيرازي با همراهانش به اين منطقه آمدند و بعدا سلسله اي تشكيل دادند كه به شيرازي معروف شد، اگر چه در مورد شخص علي بن حسن و اين سلسله كه در قرن شانزده به دست پرتغالي ها برچيده شد منابع موثق ودقيق بسيار كم است. از زمان شكست شيرازي ها اقوام گوناگوني چون پرتغالي ها، انگليسي ها، آلماني ها و اعراب عماني به جزيره زنگبار آمدند ولي شيرازي ها همچنان به حيات اجتماعي خود ادامه دادند. در دهه هاي پنحاه و شصت ميلادي نام شيرازي هاي زنگبار با تشكيل حزب آفروشيرازي كه در انقلاب 1964 اين جزيره شركت فعال داشت بر سر زبانها افتاد. اما پس از همين انقلاب بود كه شيرازي ها در ابراز هويت خود دچار مشكل شدند و آفريقايي بودن آنها به شيرازي بودنشان ترجيح داده شد. با اين وجود آنها با برگزاري آداب و سنن و خود كه يكي از آنها جشن تابستاني سال نوست سعي بر حفظ هويت خود دارند. مراسم "نيروزي" يا مواكا كوگوا معمولا در نيمه تابستان بر گزار مي شود و امسال شيرازي ها آن را روز سه شنبه 20 ژوئيه (29 تير) مانند هميشه در روستاي مكوندوچي، در جنوب شرقي جزيره زنگبار برگزار كردند. اگرچه زمان و شكل برگزاري اين مراسم با نوروز كشورهاي فارسي زبان متفاوت است، اما در آن عناصري وجود دارد كه مردم محلي آنرا بازمانده جشني مي دانند كه اجدادشان حدود هزار سال پيش به اينجا آورده اند. اين باور هاي مردمي توسط برخي از پژوهش گران هم تائيد شده است. مراسم اصلي نَيروزي شيرازي ها در ساعتي كه توسط كميته برگزاري تعيين مي شود (معمولا قبل از ظهر) با ورود دسته هايي از جوانان كه بصورت رژه و با دادن شعارهايي رزمجويانه به ميدان برگزاري مي آيند، شروع مي شود. در گوشه اي از همين ميدان بزرگ زيرسايه باني يك چهار پايه مخصوص و گلداني كه در آن عود مي سوزد قرار دارد و زناني كه آرزو يا نذر دارند دست روي دود اين گلدان مي گذارند و در حضور زني ديگر كه حكم پير را دارد دعا مي خوانند. دسته هاي جواناني كه از جنوب و شرق مكوندوچي وارد ميدان شده اند با ساقه هاي درخت موز با هم به مبازه مي پردازند. در همين حين است كه دختران هم شعار گويان و گروه گروه وارد ميدان مي شوند. پس از رسيدن ساعت معين، گروهي از پيش تعيين شده به ساختن آلونكي از شاخه هاي درخت نارگيل مي كنند. در ميان اين آلونك به جز سيني و ظروفي كه قرارداده مي شود، مردي هم پنهان مي شود. پس از ساختن آلونك شاخه هاي سبز و پر برگ بر فراز اين آلونك گرفته شده و آنرا آتش مي زنند. در حاليكه آلونك مي سوزد شاخه هاي سبز همچنان بر فراز آن افراشته اند و گويي نماد نويي و سبزي بر گذشته اي كه خاكستر مي شود فرمانروايي مي كند. مردي كه در ميان آلونك پنهان بود، مي گريزد و زنان به گرد آتش سرودهايي عاشقانه مي خوانند. با سوختن و فرو ريختن آلونك مراسم به پايان خود مي رسد و جمعيت شركت كننده پراكنده مي شود. اين مراسم قبلا با غسل در اقيانوس يا گردشي در كنار آن پايان مي گرفت ولي امروز اين بخش آن بيرنگ تر شده است. اعتقاد محلي اين بوده كه مردي كه از آلونك بيرون مي آيد با فردي كه در آن پنهان شده بود متفاوت است و مي تواند به زايش نو از كهنه اشاره داشته باشد. شايد هم اين مراسم ريشه در قرباني كردن دارد كه در باورهاي باستاني وجود داشته است. در خانه هاي مكوندوچي در روز مواكا كوگوا غذا هاي عيدانه تهيه مي شود. ديگ هاي بزرگ و كوچك برنج و عدس پخته مي شود كه آن را پلو مي نامند. سفره ميزبانان با پلو و غذا هاي ديگر براي مهمان ها گسترده است. با تغييرات سياسي اجتماعي و تبديل زنگبار به يك جزيره توريستي به نظر مي رسد مراسم مواكا گوگواي شيرازي ها هم تا حدي به يك جاذبه توريستي جزيره تبديل شده است. كاهش شركت كنندگان بومي و افزايش تماشاچيان توريست حتي نسبت به 9 سال پيش كه من در اين مراسم حضور داشتم،محسوس است. شيرازي ها اين جشن را به چند دليل به اجداد خود كه در سده يازده يا دوازده به شرق آفريقا آمدند نسبت مي دهند: وجود آتش، محاسبه اين جشن بر اساس تقويم خورشيدي سواحلي و غسل در آب كه قبلا در برخي مناطق ايران هم در هنگام نوروز معمول بوده از جمله اين دلايل است. اگر هم چنين باشد مراسم نيروزي شيرازي ها در گذر زمان به شدت "آفريقايي" شده و عناصري از آيين هاي ديگر محلي در آن پذيرفته شده اند، مسئله اي كه در سنن و آداب هر قوم ديده مي شود. مثلا نوروز ايران هم با گذر زمان و با تغيير مذهب ايرانيان دچار تحول زيادي شده است. در مقابل كساني كه مراسم نيروزي را به نوروز ايران نسبت مي دهند، بعضي پژوهشگران اين رابطه را توهمي مي دانند كه ريشه در سياست هاي استعماري و مبارزات سياسي يك قرن اخير در جزيره زنگبار دارد.  اگر چه وجود يك سلسله شيرازي در ساحل شرق آفريقا سالهاست مورد توجه پژوهش گران قرار گرفته ولي همواره در پرده اي از ابهام قرار داشته است. وجود حدود سيصد واژه فارسي در زبان سواحلي، وجود يك مسجد كه در آن خط كوفي معمول در ايران وجود دارد و خرابه هاي شهر كيلوه كيسيواني شواهدي براي حضور ايراني ها و شيرازي ها در اين جزيره محسوب مي شود. امروز با پيدا شدن سكه هايي در يك مسجد در جزيره پِنبَه كه به گفته كارشناسان ضرب سلسله شيرازي را دارد، براي بسياري اين حدس به يقين تبديل شده است. بهر حال مردم بومي شيرازي زنگبارو سواحل آفريقاي شرقي شكي در حضور شيرازي ها دراين منطقه ندارند. مردم روستاي مكوندوچي به ما گورستان متروكه و مسجدي را نشان دادند كه معتقدند به شيرازيان تعلق دارد اگرچه تا كنون درهيچ منبعي ذكر نشده است. شيرازي ها همچنان معتقدند كه علي بن حسن از پدري شيرازي و مادري آفريقايي زاده شد ولي مورد ظلم و تمسخر برادران كاملا ايراني خود قرار گرفت. پس او به سرزمين مادري خود برگشت، سلسله شيرازي را تشكيل داد و نوعي تمدن آفريقايي ايجاد كرد. از شگفتي ها و ابهامات وجود يك سلسله شيرازي در شرق آفريقا اين است كه چرا منابع ايراني و عربي هيچگونه اشاره اي به وجود آن نكرده اند و تنها اشاراتي از پرتغالي ها و يك سند چيني در اين مورد وجود دارد. آيا شيرازي ها ارتباط خود با سرزمين پدري خود كاملا قطع كرده بودند؟ مسئله اي كه با توجه به وجود حكومت هاي گسترده و قوي چون صفويان بعيد به نظر مي رسد. در كنار اين ابهامات به نظر مي رسد كه شيرازي هاي امروز به وجود اصليت ايراني و داشتن آدابي كه از آن سرزمين آمده است همچنان مصرتر از مورخين و پژوهشگران هستند. علي عطار - بي بي سي فارسي (در سفر به زنگبار)
rezanl - هلند - امستردام
|
فاميلاي Farrokh Bulsara يا فردي مركوري نيستند اخه اونم متولد زنگبار بود. داشتم فكر ميكردم چرا پدر و مادر كوئين از ايران رفتن هند بعدش رفتن زنگبار كه حالا فكر ميكنم شايد ارتباطي بين اين جريان هست. جالبه |
شنبه 2 مرداد 1389 |
|
rezanl - هلند - امستردام
|
داشتم جائي در باره خانواده فرخ بولصحرا ميخوندم و اينكه پدر مادر ايشون به پارسيان هند تعلق دارند و نام خانوادگي ايشون هم از شهر bulsar در هند گرفته شده و اينكه نوشته بود اين پارسيان هند علارغم اينكه فارسي صحبت نميكنند ولي متعلق هستند به همون دسته فارس هائي كه بخاطر فرار از مسلمانان به سرزمين هند رفته بودند چون در هند مشكل عقايد نبوده. ادامه اينكه پدر و مادر فرخ يعني bomijer و خواهرش كشميرا تو زنگبار كاروزندگي ميكردند كه فرخ دنيا مياد و اينكه جمعيت پارسيها در زنگبار بيشتر از امروز بوده و پارسيها جشنهاي مذهبيشون رو در معابد اتش برگذار ميكردند. خلاصه كنم اين شيرازيها همون زرتشتيها بودند كه از ايران به اونجا رفته اند. |
شنبه 2 مرداد 1389 |
|
sargalesh - ايران - شيراز
|
rezanl - هلند - امستردام : ادامه مطلب و تائيد گفته شما: كه بخاطر حمله عرب به ايران انها با " اتشي " كه خداي زرتشت روشن كرده بود, با روشن كردن " هيزم " با اين اتش مقدس به هند كوچ ميكنند و " هنوز " ان اتش مقدس در حال سوختن هست, بدون اينكه " حتا " يكبار هم خاموش نشده و در ضمن در يزد هم هنوز همان اتشي كه خداي زرتشتيان روشن كرده , انهم هنوز در حال سوختن است ( بدون توقف و خاموشي ). ولي مشكلي كه پارسهاي هندي كه در اجتماع هند از برجسته ترين و ابرومندانه ترين " قشر مردم " محسوب ميشوند دارند, براي اينكه اداب و رسوم " زرتشتي " حفظ باشه, بدينخاطر در بين خودشان " ازدواج " ميكردند كه در طول قرنها باعث بيماري ارثي ميان انها شده, بدينخاطر ديگر اين رسم موجود نيست و انان با قشرهاي ديگر جامع پيوند زناشويي ميبندند. از افراد مهم پارسي كه چهره بين الملي دارند ميتوان رهبر اركستر Zubin Mehta و بزرگترين ميليادر صنعت الومينيوم در جهان يك پارسي هندي ميباشند نام برد |
شنبه 2 مرداد 1389 |
|
arashbehdin - امریکا - اتلانتا
|
rezanl - دوست گرامی فردی یا فرخ بولسرا ایرانی نبوده بلکه پدر و مادرش از پارسیان هند منطقه گجرات بوده اند که برای کار به زنگبار رفته و سپس به هند و بعد به بریتانیا مهاجرت نموده اند و با این قوم شیرازی تفاوت دارند. از سویی دیکر شیرازیها شاید به دلیل آزار و اذیت زرتشتیان از سوی مسلمانان بربر صفت از ایران مهاجرت نموده و به افریقا رفته اند. در جای دیگری نیز خواندم عده ای ایرانی تبار در کامرون یا کنیا هستند. بهرحال اینکه نوروز را درتابستان جشن میگیرند مانند پارسیان هند است و بدلیل تغییر در محاسبه گاهنامه بوده است. |
شنبه 2 مرداد 1389 |
|
|